Ramsar sites in Wales: government policy statement (Welsh version)
SAFLEOEDD RAMSAR YNG NGHYMRU
DATGANIAD POLISI
Cyflwyniad
1. Mae’r Confensiwn ar Wlyptiroedd o Bwysigrwydd Rhyngwladol yn arbennig fel Cynefin Adar y Dwr (y ‘Confensiwn Ramsar’), a arwyddwyd yn Ramsar, Iran, ym 1971 yn gytundeb rhynglywodraethol sy’n darparu’r fframwaith ar gyfer cadwraeth gwlyptiroedd a defnyddio’r rheiny a’u hadnoddau’n ddoeth, trwy weithredu ar lefel genedlaethol a thrwy gydweithrediad rhyngwladol fel cyfraniad at sicrhau datblygu cynaliadwy ledled y byd. Ym mis Mai 2000 roedd 121 o Bartïon Contract yn perthyn i’r Confensiwn. Roedd y DU wedi dilysu’r Confensiwn ym 1976. Mae Llywodraeth y DU wedi ymrwymo’n llwyr i weithredu’r Confensiwn yn effeithiol.
2. Un o brif ddulliau’r Confensiwn Ramsar i geisio diogelu gwlyptiroedd a buddiannau gwlyptiroedd yw trwy restru safleoedd ar y Rhestr Ramsar o Wlyptiroedd o Ddiddordeb Rhyngwladol. Ym mis Mai 2000, roedd 1027 o safleoedd yn cwmpasu dros 78 miliwn hectar ar y Rhestr Ramsar. Bryd hynny roedd y DU wedi rhestru 157 safle yn cwmpasu bron 738,000 hectar.
3. Mae’r Cydbwyllgor Cadwraeth Natur, sef ymgynghorydd statudol y Llywodraeth ar faterion cadwraeth rhyngwladol, ar hyn o bryd yn gwneud arolwg o’r rhestr o safleoedd Ramsar y DU, gan gymryd i ystyriaeth Benderfyniad VII.11 y Confensiwn (Fframwaith Strategol a Chanllawiau ar gyfer Datblygu Ymhellach estr Gwlyptiroedd o Bwysigrwydd Rhyngwladol y Confensiwn ar Wlyptiroedd). Bwriad y Llywodraeth yw cyhoeddi rhestr ddiwygiedig o safleoedd cyn yr 8fed Gynhadledd o Bartïon Contract (COP) yn 2002, a dynodi unrhyw safleoedd newydd sy’n bodloni’r meini prawf ar gyfer dethol erbyn y 9fed COP yn 2005. Bydd hyn yn cyfrannu at darged y Confensiwn Ramsar ei hunan, sef 2000 o safleoedd wedi eu rhestru ledled y byd erbyn 2005.
4. Mae’r datganiad hwn yn gosod allan bolisïau’r Cynulliad ar warchod a rheoli safleoedd Ramsar yng Nghymru, sef 10 ohonynt yn cwmpasu dros 30,861 hectar ar ddiwedd Rhagfyr 2000.
Safleoedd Ramsar yng Nghymru – y sefyllfa bresennol
5. Mae pob ardal ddaearol sydd wedi’i chynnwys yn y safleoedd Ramsar rhestredig yng Nghymru hefyd yn Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGA), a bwriad clir y Cynulliad yw y bydd hynny’n parhau. Felly, maent yn dod o dan yr un trefniadau â’r SoDdGA eraill a ddynodwyd gan Gyngor Cefn Gwlad Cymru. Mae Deddf Cefn Gwlad a Hawliau Tramwy 2000 wedi gwella’r warchodaeth sydd ar gael i SoDdGA yn fawr, ac wedi ei gwneud yn haws i Gyngor Cefn Gwlad Cymru greu’r amodau lle gall eu buddiannau cadwraeth gael eu rheoli’n gadarnhaol. Yn hynny o beth, bydd y diwygiadau i’r Ddeddf Cefn Gwlad a Bywyd Gwyllt 1981 fel sydd wedi eu gosod allan yn y Ddeddf Cefn Gwlad a Hawliau Tramwy 2000 yn gwella gallu Llywodraeth y DU i gyflawni ei hymrwymiadau o dan y Confensiwn.
6. Mae’r Cyfarwyddyd Cynllunio (Cymru) cyfredol: Nodyn Polisi Cynllunio a Chyngor Technegol (Cymru) 5 yn sicrhau’r un warchodaeth ar lefel bolisi i safleoedd Ramsar rhestredig mewn perthynas â datblygiadau newydd â’r hyn a roddir i safleoedd a ddynodwyd o dan Gyfarwyddebau Adar a Chynefinoedd fel rhan o rwydwaith Natura 2000 yr Undeb Ewropeaidd (UE).
7. Mae Erthygl 6 y Gyfarwyddeb Cynefinoedd (fel y’i trosglwyddwyd i gyfraith y DU drwy’r Rheoliadau Cadwraeth (Cynefinoedd Naturiol, ayb) 1994 fel y’u diwygiwyd ac a elwir hefyd yn ‘Rheoliadau Cynefinoedd’) yn ei gwneud yn ofynnol bod unrhyw gynllun neu brosiect newydd, sy’n cynnwys cynnig am ddatblygu ac sy’n debygol o gael effaith sylweddol ar safle Natura 2000, yn cael ei asesu o safbwynt ei oblygiadau i’r safle o ystyried amcanion cadwraeth y safle. Os daw’r asesiad hwnnw i’r casgliad y byddai’r prosiect yn cael effaith andwyol ar ddilysrwydd y safle, ni all y prosiect fynd yn ei flaen oni bai nad oes atebion eraill ar gael, neu fod ei fudd i’r cyhoedd yn llawer mwy. Yn ogystal, rhaid cymryd camau cydadferol er mwyn cynnal cydlyniad rhwydwaith Natura 2000. Yr oedd Datganiad Amlinellol o Safbwynt Llywodraeth y DU ar y Gyfarwyddeb Adar a Chynefinoedd a gyhoeddwyd ym mis Mai 1998 (a gyfeirir ato fel arall yn Ddatganiad Llywodraeth) yn rhoi cyfarwyddyd pellach ar ddefnyddio Erthygl 6.
8. Fel mater o bolisi, mae’r Cynulliad yn gosod yr un fframwaith fwy neu lai i safleoedd Ramsar rhestredig ag i safleoedd Natura 2000. Mae paragraffau 15-27 y datganiad polisi hwn yn tynnu sylw at y ffordd y bydd y fframwaith hwnnw’n berthnasol i safleoedd Ramsar, ac yn rhoi cyfarwyddyd pellach arno.
Y Cysylltiad â Natura 2000
9. Ar ddiwedd Rhagfyr 2000 roedd 13 o Ardaloedd Gwarchod Arbennig (AGAau) wedi eu dosbarthu o dan y Gyfarwyddeb Adar, ac 81 o ymgeiswyr Ardaloedd Arbennig Cadwraeth (AAC) o dan y Gyfarwyddeb Cynefinoedd gan gwmpasu 85,982 ha a 419,354 ha yn ôl eu trefn, yng Nghymru.
10. O’r 10 safle Ramsar yng Nghymru, dim ond un sy’n llwyr y tu allan i’r rhwydwaith o safleoedd Natura 2000. Mae’r gweddill naill ai’n cyd-ddigwydd neu’n gorgyffwrdd â safleoedd AGA neu ymgeiswyr AAC. Nid yw’r Cynulliad yn rhagweld y bydd cyfran y safleoedd Ramsar sydd y tu allan i rwydwaith Natura 2000 yn debygol o newid yng ngoleuni’r adolygiadau arfaethedig i rwydweithiau safleoedd AGA ac AAC.
Materion Rheolaeth
11. Cyngor Cefn Gwlad Cymru, ymgynghorydd statudol y Cynulliad ar faterion cadwraeth natur, sy’n gyfrifol am sicrhau hyrwyddo cadwraeth a defnyddio’r holl safleoedd Ramsar yn ddoeth drwy reolaeth ac amrywiol fesurau eraill.
12. Mae Penderfyniad V.7 a fabwysiadwyd gan Gonfensiwn Ramsar ym 1993 yn ei gwneud hi’n ofynnol i’r holl safleoedd Ramsar gael cynllun rheoli. Mae cynllun rheoli gan yr holl ardaloedd a gaiff eu cynnwys yn y safleoedd Ramsar yng Nghymru, neu fe fydd hynny’n digwydd. Bydd y cynllun rheoli yn ymgorffori amcanion cadwraeth ar gyfer buddiannau Ramsar. Pan fydd cynllun rheoli ar gyfer safle’n cwmpasu mwy nag un dynodiad, gofynnwyd i Gyngor Cefn Gwlad Cymru sicrhau bod y cynlluniau’n cynnwys buddiannau Ramsar yn ddigonol, yn enwedig lle bo’r rhain yn ehangach na buddiannau Natura 2000. Gofynnwyd i’r Cyngor hefyd sicrhau bod y cynlluniau’n gyson â’r cyfarwyddyd arfer gorau sydd wedi’i gynnwys yng Nghyfarpar Ramsar (gweler paragraff 29).
13. Anogir yr holl gyrff statudol sy’n ymwneud ag ariannu cadwraeth ar safleoedd a ddynodwyd yn ogystal ag yng nghefn gwlad yn ei ystyr ehangach, i ddatblygu a defnyddio cynlluniau i gefnogi rheoli safleoedd Ramsar a’u buddiannau yn gadarnhaol.
Deddf Cefn Gwlad a Hawliau Tramwy 2000
14. Mae’r Ddeddf yn gosod dyletswydd newydd ar y Cynulliad i hysbysu Cyngor Cefn Gwlad Cymru am ddynodiadau Ramsar yng Nghymru, ac yn dilyn hynny ar y Cyngor Cefn Gwlad Cymru i hysbysu perchnogion a deiliaid a chyrff penodol eraill. Bydd y ddyletswydd hon yn golygu bod y gweithdrefnau hysbysu ar gyfer safleoedd Ramsar yn cyd-fynd â ‘r rheiny ar gyfer safleoedd a ddynodwyd yn SoDdGA, AGA ac AAC.
Polisïau cynllunio
15. Bydd y rhan fwyaf o gynigion datblygu newydd sy’n debygol o effeithio ar safle Ramsar yn gofyn bod angen Asesiad o Effaith Amgylcheddol o dan y Rheoliadau Cynllunio Gwlad a Thref (Asesiad o Effeithiau Amgylcheddol) 1988 fel y’u diwygiwyd. O gymhwyso darpariaethau Rheoliadau Cynefinoedd i safleoedd Ramsar, mae Cyfarwyddyd Cynllunio (Cymru): Polisi Cynllunio yn ei gwneud yn ofynnol bod pob cynnig datblygu sy’n debygol o gael effaith sylweddol ar safle tebyg yn amodol ar ‘asesiad priodol’ o’r goblygiadau ar gyfer y safle, o ystyried amcanion cadwraeth y safle hwnnw. Mae hyn yn cynnwys unrhyw gynnig y mae corff statudol neu ‘awdurdod cymwys’ yn arfaethu ei gyflawni ei hun. Wrth gynnal asesiad, mae gofyn i’r awdurdod cymwys ymgynghori â Chyngor Cefn Gwlad Cymru a rhoi sylw i unrhyw sylwadau a wneir. Er mwyn bodloni ymrwymiadau’r polisi hwnnw’n llawn, bydd angen i’r awdurdod sicrhau bod ei asesiad yn rhoi ystyriaeth lawn i’r holl fuddiannau Ramsar y dynodwyd y safle ar eu cyfer, a pha mor agored y maent i unrhyw rai o effeithiau’r datblygiad arfaethedig.
16. Mae’r Rheoliadau Cynefinoedd yn ei gwneud hi’n ofynnol i awdurdodau cymwys wneud asesiad priodol o unrhyw gynllun neu brosiect sy’n debygol o gael effaith sylweddol ar safle Natura 2000. Lle mae safleoedd Ramsar yn cyd-ddigwydd neu’n gorgyffwrdd â safleoedd Natura 2000, mae angen i awdurdodau hefyd sicrhau bod eu hasesiad yn rhoi ystyriaeth lawn i fuddiannau Ramsar ar y safle ac unrhyw agweddau ar fod yn agored i niwed yn sgîl effeithiau’r cynnig, er mwyn cyflawni’u hymrwymiadau polisi yn unol â Chyfarwyddyd Cynllunio (Cymru): Polisi Cynllunio.
17. Safleoedd gwlyptir yw rhai o’r safleoedd mwyaf bregus ac agored i niwed yn y gyfres SoDdGA, ac maent yn aml yn agored i newidiadau hydrolegol neu newidiadau eraill sy’n digwydd ar y safle ac oddi arno. Mae angen i asesiadau fod yn ofalus wrth ystyried effeithiau anuniongyrchol cynigion yn ogystal â’r effeithiau uniongyrchol ag effeithiau cronnus datblygu fesul tipyn.
Ystyriaethau Arbennig
18. Mae Datganiad y Llywodraeth ym mis Mai 1998 ar y Gyfarwyddeb Adar a Chynefinoedd wedi rhoi cyfarwyddyd helaeth ar weithredu Erthygl 6 y Gyfarwyddeb Cynefinoedd, a ffactorau perthnasol i’w pwyso a’u mesur wrth wneud dyfarniadau sydd er budd y cyhoedd. Wrth wneud penderfyniadau ar safleoedd Ramsar, bydd angen ystyried geiriad Erthygl 4 o Gonfensiwn Ramsar, sy’n caniatáu Parti Contract i ddileu neu gyfyngu ffiniau’r safleoedd ‘sydd er budd cenedlaethol dybryd’.
19. Dylid dilyn yr egwyddorion cyffredinol a ddehonglir ym mharagraffau 8 i 11 o’r Datganiad ar y Cyfarwyddebau Adar a Chynefinoedd wrth gymhwyso darpariaethau’r Cyfarwyddyd Cynllunio (Cymru): Polisi Cynllunio parthed safleoedd Ramsar rhestredig. Barn y Cynulliad yw nad oes yn rhaid i’r cynnig datblygu fod o bwys cenedlaethol ohono’i hun i fodloni’r gofynion sydd wedi’u gosod allan yn Erthygl 4 y Confensiwn. Fodd bynnag, rhaid i unrhyw fanteision sy’n deillio o’r cynnig ddangos yn glir eu bod yn fwy pwysig na gwerth cadwraeth ryngwladol gydnabyddedig y safle. Felly, nid yw prosiectau sydd o bwys rhanbarthol neu leol cyfyngedig yn debygol o fodloni’r prawf hwn.
20. Mae Erthygl 4 o Gonfensiwn Ramsar yn ei gwneud hi’n ofynnol i Bartïon Contract, sy’n dileu safleoedd neu’n cyfyngu ar ffiniau safleoedd, drefnu camau cydadferol i wneud iawn am golli buddiannau cadwraeth. Mae’r Cynulliad o’r farn y dylai camau cydadferol sicrhau o leiaf dim gwir golled i werth cyffredinol cyfres safleoedd Ramsar y DU, o safbwynt ansawdd nac arwynebedd. Barn y Cynulliad yw y dylai egwyddorion a ddehonglir ym mharagraff 11 o Ddatganiad y Llywodraeth ar Gyfarwyddebau Adar a Chynefinoedd hefyd gael eu cymhwyso pan fydd angen camau cydadferol ar gyfer buddiannau Ramsar a gollwyd. Hynny yw, byddai’n rhaid bod disgwyliad rhesymol fod unrhyw gamau tebyg sy’n cynnwys adfer neu ail-greu cynefin yn mynd i fod yn llwyddiannus, a bod unrhyw fesurau tebyg yn cael eu cyflawni o fewn amserlen sy’n diogelu buddiannau cadwraeth natur unrhyw rywogaeth sy’n byw yno. Mae’r Cynulliad yn disgwyl y bydd pecyn addas o gamau cydadferol fel rheol yn amod ar unrhyw ganiatâd a roddir, a lle bo hynny’n bosib, y datblygwr fydd yn gyfrifol am gostau unrhyw fesurau tebyg yn unol â’r egwyddor mai’r llygrwr sy’n talu.
Trefniadau datblygu a rhoi caniatâd
21. Mae gan safleoedd Ramsar y potensial i fod yn agored i niwed gan ddatblygiadau sy’n cael eu rheoleiddio gan drefniadau ar wahân i fframwaith rheoli datblygu. Er enghraifft, mae Asiantaeth yr Amgylchedd yn rheoleiddio ystod eang o drefniadau rheoli gwastraff, arllwysiad a gweithgareddau tynnu dwr. Mae Gweinidogion yn disgwyl y dylai’r sawl sydd â chyfrifoldebau tebyg, yn cynnwys y Cynulliad ei hun, ddilyn y dull polisi a argymhellir yn y Cyfarwyddyd Cynllunio (Cymru): Polisi Cynllunio mewn perthynas â datblygiadau sy’n debygol o effeithio’n sylweddol ar safleoedd Ramsar rhestredig.
Adolygu caniatadau
22. Mae Rheoliad 50 o’r Rheoliadau Cynefinoedd, yn ei gwneud hi’n ofynnol fod caniatadau sy’n bodoli (h.y. na chawsant eu gweithredu neu sydd wedi eu gweithredu’n rhannol) ar safleoedd Natura 2000 yn cael eu hadolygu. Nid oes darpariaethau tebyg ar gyfer safleoedd Ramsar a dyna, hyd yma, yw’r prif wahaniaeth rhwng y ddau.
23. Yn achos y mwyafrif llethol o safleoedd Ramsar, bydd adolygu caniatadau ar safleoedd Natura 2000 o dan ddarpariaethau Rheoliad 50, fel rheol, yn ddigon i sicrhau bod buddiannau safleoedd Ramsar wedi eu gwarchod yn ddigonol.
24. Disgwylir i awdurdodau cynllunio lleol ymestyn rhychwant eu hasesiadau priodol wrth gynnal adolygiadau Rheoliad 50 ar safleoedd Natura 2000 er mwyn ystyried yr effeithiau ar safleoedd Ramsar sy’n cyd-ddigwydd neu’n gorgyffwrdd. Os daw’r awdurdod cynllunio i’r casgliad na fyddai estyn caniatâd yn cael unrhyw effaith andwyol ar ddilysrwydd y safle Natura 2000 ond y byddai effaith andwyol ar ddilysrwydd y safle Ramsar, dylai ystyried a ddylai gyhoeddi gorchymyn newid neu ddirymiad gan ddefnyddio’r pwerau sydd ar gael o dan Adran 97 Deddf Cynllunio Gwlad a Thref 1990. Mewn achosion lle mae’r awdurdod o’r farn fod cyfiawnhad dros newid neu ddirymiad, bydd y Cynulliad yn ystyried digolledu’r awdurdodau lleol lle’r oedd y costau’n uchel, lle nad oedd y gweithredu’n ddim mwy nag oedd yn angenrheidiol i gael gwared ar y risg i’r safle a bod posibiliadau llai costus eraill wedi eu gwyntyllu’n llawn.
25. Disgwylir i awdurdodau cynllunio lleol fabwysiadu dull tebyg pan nad yw safleoedd Ramsar rhestredig o fewn y rhwydwaith Natura 2000 drwy gynnal asesiad priodol cyfatebol i’r hyn sy’n ofynnol o dan Reoliad 50 a thrwy gyhoeddi gorchmynion newid neu ddirymu o dan Adran 97 Deddf Cynllunio Gwlad a Thref 1990, cyn gynted ag y bo modd yn dilyn rhestru safle Ramsar. Lle byddai dilysrwydd safle Ramsar yn cael ei effeithio’n andwyol o weithredu caniatâd sy’n bodoli’n barod yn llawn ac y gellir cyfiawnhau newid neu ddirymu’r caniatâd, bydd y Cynulliad eto’n ystyried digolledu awdurdod lleol lle’r oedd y costau’n uchel, lle nad oedd y gweithredu’n ddim mwy nag oedd yn angenrheidiol i gael gwared ar y risg i’r safle a bod posibiliadau llai costus eraill wedi eu gwyntyllu’n llawn.
26. Mae’r Cynulliad yn disgwyl i awdurdodau cymwys, ac eithrio awdurdodau cynllunio, ddefnyddio pa bynnag bwerau adolygu sydd ar gael o fewn y drefn y maent yn ei gweinyddu i fynd i’r afael ag unrhyw effeithiau andwyol potensial i ddilysrwydd safleoedd Ramsar rhestredig o ganlyniad i ganiatadau sy’n bodoli’n barod, trwy fabwysiadu dull cyfatebol cyffredinol i’r hyn a argymhellir ar gyfer awdurdodau cynllunio ym mharagraffau 24 a 25 uchod.
27. Mae’r Cynulliad o’r farn nad yw’r galw ychwanegol ar arian cyhoeddus o gymhwyso paragraffau 24 i 26 yn debygol o fod yn sylweddol o ystyried y gyfran uchel iawn o safleoedd Ramsar sydd eisoes wedi’i chynnwys yn y rhwydwaith Natura 2000 a darpariaethau adolygu Rheoliad 50 o’r Rheoliadau Cynefinoedd. Disgwylir i’r mesurau presennol hyn warchod buddiannau Ramsar yn y mwyafrif llethol o achosion.
Materion Ehangach
28. Mae safleoedd dynodedig yn cael eu heffeithio, i raddau mwy neu lai, gan weithgareddau sy’n digwydd yn gyfagos neu i ffwrdd o’r safleoedd hynny, yn ogystal ag arnynt. Mae safleoedd gwlyptir yn arbennig o agored i niwed gan ffactorau megis newid hydrolegol o fewn y safle neu’n gyfagos iddo. Mae’r Ddeddf Cefn Gwlad a Hawliau Tramwy yn gosod dyletswydd ar gyrff cyhoeddus i ‘hyrwyddo cadwraeth a gwella‘ Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig. Mae’r Cynulliad yn disgwyl i gyrff cyhoeddus, wrth gwrdd â’r dyletswydd newydd, roi sylw arbennig i anghenion y safleoedd Ramsar rhestredig. Lle nad ydynt wedi gwneud hynny’n barod, bydd angen i gyrff cyhoeddus ymgorffori’r ystyriaethau hyn i’w meddylfryd strategol a’u peirianwaith cynllunio.
29. Mae Erthygl 3.1 o Gonfensiwn Ramsar yn ei gwneud yn ofynnol bod Partïon Contract yn ‘creu ac yn gweithredu eu cynllunio i hyrwyddo cadwraeth gwlyptiroedd sydd ar y Rhestr a, chyn belled ag y bo modd, yn defnyddio gwlyptiroedd sydd yn eu tiriogaeth yn ddoeth’. Mae Confensiwn Ramsar wedi datblygu a mabwysiadu ‘Canllawiau ar gyfer Gweithredu’r Cysyniad o Ddefnydd Doeth’. Yn ogystal, mae’n ddiweddar wedi cyhoeddi Llawlyfrau Ramsar ar Ddefnydd Doeth*, naw llawlyfr (a elwir yn ‘Gyfarpar Ramsar") sy’n ymgorffori’r canllawiau ‘arfer gorau’, sy’n cynnwys astudiaethau achos, darluniau, a deunyddiau defnyddiol eraill, a ddatblygwyd ac a gymeradwywyd gan Gynhadledd Partïon Contract. Mae’r Cynulliad yn cymeradwyo’r dogfennau hyn i gyrff statudol fel ffynonellau cyfarwyddyd a chymorth technegol gwerthfawr ar sut y dylid mynd i’r afael â materion defnydd doeth.
Cynulliad Cenedlaethol Cymru - Chwefror 2001
*Mae copïau o gyhoeddiadau Confensiwn Ramsar ar gael ar wefan y Confensiwn ar: www.ramsar.org .
Mae gwybodaeth bellach ar Natura 2000 ar gael ar wefan y Comisiwn Ewropeaidd ar: http://europa.eu.int/comm/environment/nature/natura.htm
